Raoul Wallenberg als rolmodel

Raoul Wallenberg as a Role Model

Dit jaar is het de 100ste geboortedag van de Zweedse diplomaat Raoul Wallenberg die ontelbare Joodse levens heeft gered tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook Brabosh.com zal het hele jaar door actief meewerken aan de herdenking en om de regelmaat artikels brengen ter nagedachtenis van deze opmerkelijke figuur.

door Manfred Gerstenfeld

In 2012 zal de 100ste verjaardag van de Zweedse diplomaat Raoul Wallenberg worden herdacht. Zijn reddingsactiviteiten in bezet Boedapest aan het eind van de Tweede Wereldoorlog hebben vele Joodse levens gered. Publiciteit na de oorlog heeft zich over het algemeen geconcentreerd op de arrestatie en de opsluiting van Wallenberg door de Sovjets in januari 1945. Details van wat sindsdien met hem is gebeurd, met inbegrip van waar en hoe hij gestorven is, zijn nog steeds onduidelijk.

Nog meer dan zijn historische verdiensten, wordt het verhaal van Wallenberg om verscheidene redenen steeds meer belangrijker. Eén daarvan is het contrast tussen hem en vele van de hedendaagse mensenrechten activisten. Wallenberg was geen promotor van tolerantie, maar een redder van vele levens. Wallenberg heeft uit vrije wil zijn leven geriskeerd onder het Nazi regime – de wreedaardigste regering die Europa ooit heeft gekend in moderne tijden.

Vandaag de dag zijn veel bevoordeelde activisten de mensenrechten beweging binnen gedrongen. Als voorbeeld: de belangrijkste organisatie Human Rights Watch heeft zichzelf besmeurd door het vergoelijken van het Libische regime terwijl Gaddafi aan de macht was. Dit type van gedrag verhoogt het potentiële belang van Wallenberg als een schitterend voorbeeld van wat echt humanitarisme betekent. De eigentijdse maatschappij heeft grote behoefte aan moedige mensen als rolmodellen. Opvoeders hebben voorbeelden nodig van mensen die het juiste ding deden op een tijdstip toen er vele anderen waren die extreme misdaden begingen, die met misdadigers samenwerkten of enkel hun ogen sloten en passief aan de kant bleven staan.

In sommige landen wordt de herinnering aan Wallenberg gekoesterd, in andere gebeurt dat wat minder. Hij werd postuum benoemd tot ereburger van de Verenigde Staten, Canada, Hongarije en Israël. Straten werden naar hem genoemd. Er bestaan in vele steden Wallenberg gedenktekens met inbegrip van Tel Aviv. Maar toch is het herdenken van de activiteiten van een persoon minder zinvol dan om hem eerder voor te stellen als rolmodel in de eigentijdse zichzelf in het centrum geplaatste maatschappijen.

Een tweede belangrijke kwestie is het bekend maken van de misdaden van de Sovjet Unie jegens Wallenberg alsmede de dubieuze rol aan de kaak stellen van de Zweedse overheid na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Zweden gaf Wallenberg niet de eer die hij heeft verdiend. Het land onderzocht ook nauwelijks wat er met zijn moedige inwoner is gebeurd. De Zweedse overheid werd zelfs door de Amerikanen aangeboden om meer te weten te komen, maar weigerde dat aanbod.

Een bijzonder negatieve rol werd gespeeld door de Zweedse Ambassadeur in Moskou, Staffan Soderblom. Hij had een unieke gelegenheid om Stalin en de Sovjet minister van Buitenlandse Zaken Molotov in 1946 te ontmoeten. In plaats van te vragen naar informatie omtrent het lot van Wallenberg, zei Soderblom dat hij wist dat hij dood was[1]. Dit was op dat tijdstip hoogst waarschijnlijk naast de waarheid. Het bericht aan de Sovjets was duidelijk: Zweden zou hen geen vragen stellen omtrent Wallenberg. Er zijn nog veel andere negatieve kwesties in het naoorlogse gedrag van Zweden. Eén daarvan is dat het land een toevluchtsoord werd voor buitenlandse Nazi-oorlogsmisdadigers, van wie niemand onder hen werd vervolgd[2].

De Zweedse overheid veranderde haar houding ten opzichte van Raoul Wallenberg slechts rond de eeuwwisseling. Olle Wästberg, de coördinator van het herdenkingsproject van Wallenberg dit jaar, vermeldde onlangs op TV dat Wallenberg in Zweden minder bekend is dan in landen zoals Argentinië, Canada, Israël en de Verenigde Staten[3].

Zweden heeft aangekondigd dat 2012 het “Raoul Wallenberg jaar” zal zijn. Een postzegel ter zijner nagedachtenis zal worden uitgegeven[4]. Een reizende tentoonstelling wordt voorbereid. Een boek over zijn leven zal door twee auteurs namens de overheid worden geschreven[5]. Men kan zich afvragen of het boek het verleden van Zweden enigszins zal witwassen. Louise von Dardel, een nicht van Wallenberg, vertelde mij dat de algemene begroting gewijd aan de herdenking van Raoul zeer laag is. De meeste activiteiten zullen particuliere initiatieven zijn. Zij vermeldde ook dat zijn naam niet in de schoolboeken geschiedenis van het land wordt vermeld[6].

De Zweedse minister voor Buitenlandse Zaken Carl Bildt is voorzitter van het Nationale Comité dat verantwoordelijk is voor de herdenking van Wallenberg. Dit was een ongelukkige keuze. Bildt steunt een door de Zweedse regering gefinancierde extremistische pro-Palestijnse groep die banden heeft met het terrorisme. Hij moet zorgvuldig in het oog worden gehouden om erover te waken dat hij geen misbruik zal maken van de nagedachtenis aan een uitzonderlijk goede mens die Joden redde. Bildt mag dan wel beweren zijn tijd te zullen wijden aan het eren van een belangrijke redder van de Joden, dit hemzelf als persoon buitensluit als zijnde een antisemiet in haar nieuwe anti-Israëlische dimensie.

Men kan slechts hopen dat niet alleen Israël, maar ook de Joodse gemeenschappen over de hele wereld een belangrijke inspanning zullen leveren om het geheugen van Wallenberg de aandacht te geven die het goed verdient. Zeer weinig mensen in de geschiedenis zijn zover gegaan om zovele Joden te redden van een gewisse dood.


  1. www.raoulwallenberg.net/wallenberg/fate/press-87/sweden-rejected-swap/
  2. Efraim Zuroff, “Sweden’s Refusal to Prosecute Nazi War Criminials, 1986-2007″, in Manfred Gerstenfeld’s boek “Behind the Humanitarian Mask: The Nordic Countries, Israel and the Jews”, (Jerusalem: Jerusalem Center for Public Affairs, 2008), 107-129.
  3. http://svtplay.se/v/2643510/gomorron_sverige/raoul_wallenberg_100_ar?cb,a1366518,1,f,-1/pb,a1366516,1,f,-1/pl,v,,2643510/sb,k119636,6,f,-1 [Zweeds]
  4. www.postnord.com/sv/Media/Pressmeddelanden/Posten-Sverige/2011/Nytt-frimarke-hedrar-Raoul-Wallenberg/ [Zweeds]
  5. “Uppstart för Raoul Wallenberg 2012,” www.regeringen.se/sb/d/14184/a/173550 [Zweeds]
  6. Persoonlijke communicatie met Louise von Dardel.

Dr. Manfred Gerstenfeld is voorzitter van de Raad van het Jerusalem Center for Public Affairs. Zijn boek “Behind the Humanitarian Mask: The Nordic Countries, Israel and the Jews,” kan gratis worden gedownload op http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/showpage.asp?DBID=1&LNGID=1&TMID=84&FID=726&PID=0

1 januari 2012

Comments are closed.